Kriz, çocuk işçi sayısını artıracak

Kriz, çocuk işçi sayısını artıracak Yazı Tipi Boyutu: Tüm dünyada sayısı 250 milyonu bulan çocuk işçiler krizle yüzünden yeniden gündeme taşındı. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) hükümetleri uyarıyor: Ekonomik kriz nedeniyle çocuk işçi sayısı artabilir! İŞ'TE İNSAN - 11.10.09Onur Uysalonur.uysal@sabah.com.tr Dünya işgücü piyasasının kanayan yarası “çocuk işçiler”, ekim ayının ilk pazartesi kutlanan “Dünya Çocuk Günü” ile bir kez daha gündemde... Tüm dünyada sayıları 250 milyonu bulan ve ağır koşullarda çalıştırılan çocuk emekçilerine dair Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), hükümetleri uyarmak amacıyla uyarı niteliğinde bir rapor yayınlayarak konunun gündemde kalması için çaba gösteriyor. Küresel krizin, kız çocukları başta olmak üzere dünyada çocuk işçi sayısını artıracağına dikkat çeken örgüt -özellikle kriz döneminde eğitime ayrılan kaynağın daralmasıyla- çocuk işçi sayısında patlama yaşanabileceğine dikkat çekiyor. Rakamlar, üçte ikisi Asya’da olmak üzere tüm dünyada yaklaşık 250 milyon çocuğun kötü koşullar altında çalıştırıldığını ortaya koyuyor. Üstelik ILO raporları yaşları 5 ila 14 arasında olan 120 milyon çocuk işçinin tam gün çalıştırıldığının altını çiziyor. Yalnızca çocuk sorunlarıyla ilgilenmek ve çözüm bulmak amacıyla çalışan uluslararası “World Vision” kuruluşu tarafından hazırlanan bir diğer araştırmada ise 21’inci yüzyılda karşılaşılacak en önemli 10 sorundan biri olarak yine çocuk işçiler gösteriliyor. ILO’nun hazırladığı raporla hükümetlere yaptığı çağrı ise “hazırlanan kriz paketlerinin istihdam, eğitim ve refaha olan etkilerinin iyi değerlendirilmesi” gerektiği yönünde. Kriz paketlerinin özellikle çocukların eğitim dışında kalmasına karşı koruma önlemleri içermesi gerektiği ve kız çocukların karşılaştığı büyük riskin dikkate alınmasının önemi de vurgulanıyor. Hak – İş Genel Başkanı Salim Uslu, ILO’nun yayınladığı raporun içeriğini doğrulayarak, kriz döneminde çocukların kötü koşullarda çalıştırılmaya itildiğini söylüyor. ILO’nun programı çerçevesinde 1992 yılından bu yana çocuk işçiliğine karşı mücadele eden sendikalar özellikle kriz döneminde çeşitli illerde yürüttükleri projelerle çocuk işçiliğine karşı mücadele ediyor. Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi’nden (BETAM) Yrd. Doç. Dr. Gökçe Uysal Kolaşin’in, Araştırma Görevlisi Burak Darbaz ile ortaklaşa yürüttüğü çalışma ise Türkiye’de çocuk işçiliğinin son dönemde geldiği noktayı gözler önüne seren en güncel verilere sahip. 1994 – 2006 arasında yürütülen iyi niyetli çabalar sonucunda çalışan çocukların oranını yüzde 8.5’ten yüzde 2.6’ya düşüren Türkiye’de halihazırda 6 ila 14 yaş arasında 320 bin çalışan çocuk olduğunu ortaya koyan araştırmaya göre bu çocukların 125 bini eğitimine devam edemiyor. Yaklaşık 30 binini ise okula hiç gitmemiş çocuklar oluşturuyor. BETAM tarafından yapılan araştırma Türkiye’de çocuk işçilerin profiline dair bilgiler de veriyor. Türkiye İstatistik Kurumu’nun 2006 Çocuk İşgücü Anketi verileri baz alınarak hazırlanan araştırmaya göre çalışan çocukların 204 bini ücretsiz aile işçisi, 109 bini ücretli, maaşlı ya da yevmiye ile çalıştırılıyor. Geriye kalanların büyük bir kısmı ise düzenli olarak bir işyerinde istihdam ediliyor. Yrd. Doç. Dr. Gökçe Uysal Kolaşin, Türkiye’nin çocuk işçiliği konusunda hala kat edecek ciddi mesafeleri olduğunun altını çizerek, “Bu çocukların 2030 yılında 25 – 35 yaş aralığında olacakları göz önünde bulundurulduğunda durumun vahameti ortaya çıkıyor. Zorunlu eğitim çağındaki çocukların eğitim sistemine entegre edilmeleri, okula devam eden çocuk işçilerin ise eğitimlerine odaklanmalarının sağlaması elzemdir” diyor. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Çalışma Bakanlığı tarafından hazırlanan bir diğer rapor ise Türkiye’de çocuk işçiliğinde gelinen durumu farklı bir açıdan irdeliyor. Çocuk işçiliği ve zorla çalıştırmaya ilişkin hazırlanan raporda, Türkiye’de sekiz ürünün üretiminde çocuk emeği kullanıldığına vurgu yapılıyor. Bazı ülkelerde çocuk işçilerin ürettiği malların listesine yer verilen raporlara kaynak olarak ise ILO raporları, bilimsel çalışmalar, sivil toplum örgütlerinin raporları ve ABD elçiliklerinin bildirimleri gösteriliyor. Raporda 58 ülkeden 122 ürünün listesine yer verilirken, çocuk işçiliğiyle üretilen ürünler 60’ı tarımsal, 38’i sanayi, 23’ü maden ya da ocaklardan çıkarılan ve 1’i pornografi olarak dağılım gösteriyor. Türkiye’de çocuk emeği kullanılarak üretilen ürünler ise narenciye, pamuk, kimyon, mobilya, fındık, yer fıstığı, bakliyat, şeker pancarı şeklinde sıralanıyor. Devlet İstatistik Enstitüsü'nün (DİE) araştırmalarına göre çocuk istihdamının yoğun olduğu iller arasında Mardin, Siirt, Kahramanmaraş, Şanlıurfa ve Gaziantep bulunuyor. Tarım öne çıkıyorHalen çalışan 320 bin çocuğun yüzde 35’ini kız, yüzde 65’ini ise erkek çocuk işçiler oluşturuyor. Araştırmaya göre Türkiye’de çocuk işçilerin ciddi bir kısmı ise tarlada çalıştırılıyor. Her iki erkek çocuktan biri, her üç kız çocuktan ikisi geçimini tarla işçiliğinden sağlıyor. 6 ila 14 yaş arasındaki çocuk işçiden yüzde 61.2’si, yaklaşık 195 bini eğitimlerine devam etmelerinin yanı sıra aile geçimine katkıda bulunmak adına çalışmak zorunda kalıyor. Ancak 70 bin erkek, 55 bin de kız çocuğu çalışmak zorunda olduğu için okula gidemiyor. Oranlara bakıldığında ise erkek çocukların yüzde 33’ü, kızların ise yüzde 48’i eğitim alamıyor. Kolaşin, erkek ve kız çocuklar arasındaki bu farkın kız çocuklarına uygulanan cinsiyet ayrımcılığının bir sonucu olduğunu söylüyor. Wal-Mart’ın da başı ağrıdıDünyanın en büyük perakende zinciri Wal-Mart, çalışma yasasını ihlal ettiği iddiasıyla bir 2005 yılında dava edildi. ABD Çalışma Bakanlığı, Wal-Mart'ın Arkansas, Connecticut ve New Hampshire eyaletlerindeki marketlerinde meydana gelen 24 ihlal sonucunda süpermarket zinciri 135 bin 540 dolar ödemeyi kabul ettiğini açıkladı. Söz konusu dava, Wal-Mart’ın mağazalarında çalışan çocuk işçilere, zincir testere ve forklift gibi tehlikeli aletlerin kullandırılması üzerine açılmıştı. Wal-Mart, çalışma yasalarını ihlal etmediğini ileri sürse de ceza ödemekten kurtulamadı. Ayrıca mağaza yöneticilerini çocuk işçilerin çalıştırılması hakkında eğitmek konusunda mahkemeye taahhütte bulundu. Yine Amerika merkezli spor ayakkabı ve aksesuar üreticisi Nike, üretiminin tamamına yakınını yaptırdığı Uzakdoğu Asya’daki atölyelerde çocuk işçi çalıştırmaktan birçok kez yargılanan firmalardan sadece biri… Salim Uslu / Hak-İş Genel Başkanı“Krizin faturasını çocuklara kesmeyelim”Kriz ilk sırada çocukları etkiliyor. Çocuklar en kötü koşullarda ve en ucuza çalıştırılan insan kaynağı haline getiriliyor. Özellikle de ekonomik daralmaların yaşandığı dönemlerin ardından yaşanan istikrarsızlık, çocukları vuruyor. Bu aşamada sendikalara büyük görev düşüyor. Çocuk işçilerin eğitime kazandırılması adına Urfa, Gaziantep, Sakarya ve Çorum gibi illerde ILO ile ortaklaşa projeler yürüttük. Bu konu hem ILO’nun hem de sendikaların en ciddi gündem maddelerinden biridir. İlk yapılması gereken bir an önce çocuk işçi çalıştırmanın kesin olarak yasaklanması ve bu çocukların zor durumdaki aileleri için bir fon oluşturulmasıdır. Mustafa Kumlu / Türk-İş Genel Başkanı“Esnek çalışma çocuk istismarını artırıyor”ILO’nun programı çerçevesinde 1992 yılından bu yana çocuk işçiliğine karşı mücadele ediyoruz. Geçen 16 yılda azımsanmayacak bir yol aldığımızı söyleyebilirim. Çocukların çalışma nedenleri ve çözüm yolları çok boyutlu. Türkiye’nin temel sorunlarından biri. Kayıt-dışı ekonominin sürmesi, esnek çalışma biçimlerinin yaygınlaşması daha fazla çocuk işçinin çalıştırılması için uygun bir ortam yaratıyor. Kriz ortamı ise var olan olumsuz tabloyu daha da karartıyor. Türkiye’deki bu olumsuz tablo çalışan çocukların sorunlarının köklü bir biçimde ele alınmasını, çocuk işçiliğine karşı mücadelede rolleri bulunan başta devlet olmak üzere kuruluşların çalışmalarını yoğunlaştırmalarını gerektiriyor. Türkiye’de 6 - 14 yaş arası çalışan çocuk sayısı; 1994'te 974 bin1999'da 511 bin2006'da 320 bin Okula devam etmeyen çocuk işçilerin eğitim durumuBir okuldan mezun olmuş 65 bin 431Mezun olmadan terk etmiş 28 bin 846Hiç okula gitmemiş 29 bin 901 6-14 yaş arası çocuk işçilerin çalıştıkları işlerdeki durumlarıÜcretsiz aile işçisi: 204 bin 326Yevmiyeli: 66 bin 104Ücretli veya maaşlı: 43 bin 160Kendi hesabına: 6 bin 665Çıraklar çocuk işçilerle karıştırılmasınYasalara göre 15 yaşın altında çalışanlar koşulsuz çocuk işçi olarak kabul ediliyor. Çıraklık ve Mesleki Eğitim Kanunu’na göre 15 ila 17 yaş aralığındaki çocuklar ise Küçük ve Orta Boy İşletmelerde (KOBİ) ve sanayi sitelerinde hafif işlerde çalışıp haftada bir gün “Çıraklık Eğitim Merkezleri”nde eğitim alarak ‘çırak’ olabiliyor. Devlet bu çağda çalışan ve eğitimine devam eden çocukları aynı zamanda öğrenci olarak da kabul ediyor. Sendikalar da en azından eğitimine devam edebildikleri ve kayıtlı olarak çalıştıkları için bu çağda çocukların ‘çırak’ olarak çalıştırılmasına itiraz etmiyor. Ancak 15-17 yaş aralığında olsa dahi herhangi bir iş kolunda kayıtsız çalışan ve eğitimine devam edemeyen tüm çocuklar “çocuk işçi” olarak kabul ediliyor.

SABAH GAZETESİ